Menisküs Kök Yırtığı: Nedir? Kimlerde Görülür? Belirtileri?

Menisküs kök yırtığı, menisküsün kemiğe bağlantısını bozarak dizde yük dağılımını etkileyen ve erken kıkırdak aşınması riskini artıran önemli bir yaralanmadır. Ani ağrı, kopma sesi, şişlik ve yük vermede güçlük tanısal değerlendirmede öne çıkar. MR görüntülerinin ayrıntılı incelenmesi, bacak diziliminin ve mevcut kireçlenmenin değerlendirilmesi tedavi planını yönlendirir. Artroskopik kök tamiri, yüksek tibial osteotomi ve uygun hastalarda unikondiler diz protezi seçenekleri eklemin durumuna göre ele alınır.

Menisküs yaralanmalarının belirtileri, tanısı ve tedavi yöntemleri hakkında genel bilgi için Doç. Dr. Tahir Mutlu Duymuş’un menisküs yırtığı ameliyatı yazısını inceleyebilirsiniz.

Menisküs Kök Yırtığı Nedir?

Menisküs dokusu diz ekleminin en önemli yapısı olup eklem içi kısmen hareketli bir kıkırdak dokusudur. Kulak memesi kıvamında hafif sert ve yumuşak bir doku olup diz eklemine gelen vücut yükünü absorbe ederek bacaklara aktarılmasını sağlar. Adeta diz ekleminde süspansiyon vazifesi görerek eklem yüzeylerindeki kıkırdak dokularına binen basıncı azaltarak onların aşınmasını ve kireçlenmesini önlemektedir. Ayrıca diğer görevleri eklemin kayganlığını artırmak, eklem yüzeylerinin yuvarlaklığını ve eğimli bir yüzeye sahip olmalarını sağlamaktır.

Anatomik olarak her bir diz ekleminde iç ve dış menisküs şeklinde 2 adet menisküs vardır. İç menisküse medial menisküs denirken dış menisküse lateral menisküs denir. Her iki menisküs de hilal şeklinde ve hilal şeklinin uç kısımlarından eklem kemik dokusuna bağlıdırlar. Gövde kısımları ise serbest ve yumuşak doku ile bağlantılı olup minimal olarak ön-arka ve medial-lateral eksende, diğer bir tanımla iç-dış eksende hareket kabiliyetine sahiptirler. Özellikle dış menisküs daha fazla mobilite yeteneğine sahiptir.

Menisküs dokularının içinde en sık iç menisküs yırtılır. Menisküs yırtıkları ise kendi içinde yırtığın şekline ve anatomik yerine göre sınıflandırılır.

Şekline Göre Menisküs Yırtıkları:

• Radial Yırtıklar
• Vertikal Yırtıklar
• Flap Yırtıklar
• Horizontal Yırtıklar
• Kompleks Yırtıklar
• Kova Sapı Yırtıkları

Anatomik Yerine Göre Menisküs Yırtıkları:

• Gövde Yırtıkları
• Kök (Root) Yırtıkları
  • Anterior (Ön) Kök Yırtıkları
  • Posterior (Arka) Kök Yırtıkları

Konumuz olan kök yırtıkları iç ve dış menisküste olabilir. İç menisküs kök yırtıkları daha sık görülür. Çünkü hareket hâlinde en fazla yük genellikle iç menisküslere gelmektedir. Sıklıkla dejeneratif zeminde basit bir travma veya dizde dönme ile orta ileri yaş hastalarda ve kadınlarda daha sık görülür. Dış menisküs kök yırtıkları ise sıklıkla genç erkek ve spor yaralanmalarında ön çapraz bağ kopması ile birlikte görülür.

Menisküs kök yırtıkları genellikle arka kök yırtıkları şeklinde olur. Ön kök yırtıkları çok nadir olup genellikle tibia plato kırıkları ile birlikte veya iyatrojenik denilen çapraz bağ ameliyatlarında kemik tünelleri esnasında yanlışlıkla olabilir. Fakat arka ve iç menisküs kök yırtıkları poliklinikte en sık gördüğümüz kök yırtıklarıdır. Bu makalenin ana konusu medial menisküs kök yırtıklarıdır.

Medial menisküs kök yırtıkları hem erkek hem kadınlarda önemli bir travma olmaksızın basit bir zorlama, dizde dönme ve hiçbir zorlama olmadan da meydana gelebilir. Sıklıkla orta veya ileri yaş, kilolu kişilerde daha sık görülür. Travma olmaksızın veya çok basit zorlama ile gelişen kök yırtıklarının çoğunda diz ekleminde kireçlenme ve diz ağırlık merkezinde içe kayma problemleri vardır.

Menisküs Kök Yırtığı Kimlerde Görülür?

Aşağıdaki listedeki durumların olması kök yırtığı görülme riskini artırmaktadır. Menisküs kök yırtığı travma ile direkt oluşabileceği gibi riskli durumlar şunlardır:

• Orta İleri Yaş
• Obezite
• Düz Tabanlık
• Dizin Mekanik Aksında Bozukluk ve Ağırlık Merkezinde Kayma Olması
• Genu Varum - Parantez Bacak
• Genu Valgum - Çarpık Bacak

Menisküs Kök Yırtığı Belirtileri

Ağrı: Özellikle iç menisküs yırtıklarında dizin iç kısmında ve eklem çizgisi hattında şiddetli ağrı olur. Dizde şişlik, ödem ve hareket kısıtlılığı meydana gelir. Hastaların birçoğunda dizine yük verememe ve şiddetli ağrı olur. Eklem arasındaki menisküs kökten koparak eklem dışına çıktığı için kemik kemiğe vurarak ve travmatize olarak çalışır. Bu durum ciddi kemik ödemi ve kıkırdak aşınmalarına yol açar. Bu hastalarda şiddetli ağrının en önemli sebebi menisküsün devre dışı kalmasıyla eklemin birbirine vurarak ve ezerek çalışması sonucu oluşan ciddi kemik ödemidir. Zonklayıcı, basınç hissinin ön planda olduğu şiddetli ve ilaçların etkisinin az olabileceği durumlardır.

Birçok menisküs veya eklem aşınmasında problem yavaş ve kronik seyirli olduğu için hastaların ağrı eşik düzeyleri zamanla ve yavaş yavaş yükselerek patoloji ağrı süreçlerini keskin, ani ve şiddetli yaşamazlar. Fakat kök yırtıkları genellikle ani gelişip tüm menisküs devre dışı kalarak tüm eklemde uyluk ve kaval kemikleri direkt birbirini ezerek çalıştığı için hızlıca gelişen şiddetli kemik ödemi çok şiddetli ağrılara yol açmakta ve hasta genellikle polikliniğe ya da acil servise acılı ve dizine hiç basamama şikâyeti ile başvurmaktadır.

Kopma ve Pop Sesi: Birçok hasta iç menisküs kök yırtığı esnasında dizin iç ve arka kısmında kopma sesi, pop sesi duyduklarını çok belirgin ve vurgulayarak ifade ederler. Birçok menisküs yırtığında bu ses duyulabilir. Ayrıca dizin arkasındaki kas yırtıklarında da olabilir. Bu sesler dizde kısıtlılık ve ağrıya yol açıyorsa çok anlamlıdır.

Ödem ve Şişlik: Özellikle dizin iç ve arka kısmında.

Dizde Kilitlenme ve Takılma: Diz hareketleri sırasında takılma hissi ve dizi tam olarak büküp açmada güçlük görülebilir.

Menisküs Kök Yırtığı Tanısı

Şikâyet: Menisküs kök yırtıklarında klinik tecrübeme göre en önemli tanı kilolu, orta ileri yaşta ve dizde hafif dizilim bozukluğu olan bir hastanın polikliniğe şiddetli ağrı, dizine basamama ile gelmesi ve dizin iç arka tarafında pop sesi duyması ön tanı açısından çok önemlidir. Hastaların birçoğu bu şekilde başvurmaktadır. Tabii ki her hasta aynı klinik durumu sergilemeyebilir. Hatta hastanın genç, zayıf ve dizinden hiç ses duymamış olma ihtimali vardır.

Fizik Muayene: Muayene esnasında dizin iç kısmı, eklem çizgisi ödemli ve ağrılıdır.

Röntgen ve MR: Tanı için en önemli tetkikler bacak boy grafisi ve diz MR’ıdır. Bacak boy grafisinde diz ekleminde anatomik olarak dizilim bozuklukları olup olmadığına bakılırken MR’da kök yırtığı direkt görülür. Fakat sıklıkla radyologlar ve ortopedistler tarafından MR’da tanısı atlanabilir. Özellikle koronal ve sagittal kesitler ince alınmalı ve dikkatli bakılmalıdır. Kök yırtıkları tanısı sık atlanabilen ve gözden kaçabilen yırtıklar olup tecrübeli ortopedistler tarafından incelenmesi önemlidir. Sadece MR raporlarına bakılması riskli olup mutlaka MR görüntüleri ortopedist tarafından dikkatlice incelenmelidir.

Menisküs Kök Yırtığı Ameliyatı

Menisküs kök yırtıkları mutlaka ameliyat edilmelidir. Ameliyat dışı tedavi yöntemi yoktur. Burada tartışma ameliyat gerekli mi gereksiz mi sorusundan ziyade hastanın ne ameliyatı olacağı olmalıdır. Bu hastalarda menisküs kök yırtığı risk faktörleri mutlaka araştırılmalı ve mekanik aks, ağırlık merkezi kaymaları ve kemikte dizilim ile yapısal bozuklukların varlığı mutlaka incelenmelidir. Bu hastalarda sıklıkla menisküs kök tamiri ameliyatı uygulanmakta, kısmen de bazı hastalara kemik düzeltici ameliyatlar aynı anda yapılmalıdır.

• Artroskopik Menisküs Kök Tamiri
• Yüksek Tibial Osteotomi

Sıklıkla birçok hastaya artroskopik kök tamiri ve yüksek tibial osteotomi ameliyatları birlikte yapılabilmektedir. Çünkü birçok hastada dizin ortasından geçmesi gereken ağırlık merkezi dizin iç kısmından geçtiği için menisküs kök tamiri tek başına yeterli değildir. Tek başına sadece tamir yapılırsa tekrar yırtılma ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle ağırlık merkezinin fizyolojik hattan geçmesi için kemiğe düzeltici osteotomi yapılmalı ve iç menisküse binen aşırı yük azaltılmalıdır.

• Unikondiler (Yarım) Diz Protezi

Yaş ileri ve kök yırtığı çok dejeneratif ise tamir fayda etmeyecek ve büyük ihtimalle tekrar yırtılacaktır. Menisküs canlılığını kaybetmiş ve yapısal olarak çok dejenere olmuş ise kaynama ve biyolojik iyileşme imkânsız olabilir. Böyle durumlarda hastayı tekrar tekrar ameliyat etmemek için unikondiler diz protezi ile başarılı sonuçlar alınmaktadır. Bu ameliyatta sadece dizin iç kısmına kısmi veya yarım diz protezi uygulanarak eklem fonksiyonları tekrar kazanılmış olur. Total diz protezlerine göre sonuçları ve hastanın dizini hiç ameliyat olmamış gibi hissetme duygu durumu daha yüksektir. Propriosepsiyon denilen pozisyon ve aitlik duygusu daha fazladır.