Prepatellar Bursit: Nedir? Neden Olur? Tanısı ve Tedavisi
Prepatellar bursit, diz kapağı önünde şişlik, ağrı, ödem ve enfeksiyon riskiyle ortaya çıkabilen önemli bir ortopedik sorundur. Bu rehberde prepatellar bursit neden olur, belirtileri nelerdir, tanı nasıl konur, ameliyatsız tedavi seçenekleri nelerdir ve hangi durumlarda ameliyat gerekir sorularına net yanıtlar bulabilirsiniz.
İçindekiler:
Prepatellar Bursit Nedir?
Prepatellar bursit konusuna başlamadan önce, diz anatomisinde yer alan bursa isimli dokudan bahsetmemiz gerekiyor. Vücudumuzda kemik çıkıntılarının olduğu bölgelerde; ayak bileğinin dış kenarında lateral malleol, dirsek bölgesinde olekranon isimli kemiğin hemen üstünde, omzumuzda akromion isimli kemiğin hemen altında bursa isimli dokular olduğu gibi, diz kapağımızın da hemen önünde, cildin altında bursa dokusu vardır.
Bursanın görevi, sert zeminlere temas ederken kemik çıkıntılı bölgelerimizin korunmasını ve yumuşak bir temasın oluşmasını sağlamaktır. Adeta birer yastıkçık görevi görürler.
Bu dokular, genellikle yuvarlak yapıda, kese şeklinde, kapalı, içlerinde çok az miktarda sinovyal sıvı bulunan, iç kısmı kaygan, hareketli ve ince keseciklerdir.
En sık bozulduğu ve fonksiyonlarını kaybettiği bölgeler genellikle diz ve dirsek bölgeleridir. Dizdeki kesenin bozulmasına, zedelenmesine, ödem yapmasına ve iltihaplanmasına prepatellar bursit denirken; dirsek bölgesindeki kesenin, diğer bir adıyla bursanın, iltihaplanmasına ise olekranon bursit denir.
İnsan vücudunda ödem, inflamasyon veya enfeksiyon gibi sebeplerle dokuların iltihaplandığı durumlarda, anatomik ismin sonuna '-it' eki getirilir. Örneğin, selülit, sinüzit, bronşit, rinit ve hepatit örneklerinde olduğu gibi, kelimenin sonuna '-it' eki gelmesi o dokunun iltihaplanması ve enfeksiyon kapması anlamına gelmektedir. Bursa dokusunun iltihaplanmasına da bursit denir.
Diz kapağının hemen önünde yer aldığı için prepatellar bursit olarak isimlendirilmiştir. Patella, tıbbi literatürde diz kapağı demektir. Diz kapağının önünde yer alması sebebiyle 'prepatellar' kelimesi kullanılır. Bursa dokusunun iltihaplanmasına ise bursit denir. Bu nedenle, diz kapağının önünde yer alan bu kesenin iltihaplanması ile ilişkili tabloya prepatellar bursit denilmektedir.
Prepatellar Bursit Neden Olur?
Prepatellar bursit, sıklıkla genç erişkinlik döneminde, kadın veya erkek ayrımı gözetmeksizin her iki cinste benzer oranlarda görülmektedir. En sık görülme sebebi travma ve zedelenmedir.
Belli meslek gruplarında daha sık görülür. Örneğin, dizinin üzerinde çalışan inşaat işçileri, seramik işçileri, fayans ustaları, elektrikçiler ve oto tamircilerinde diz üzerine yük binmesi nedeniyle bursa dokusu travmatize olarak kesenin içine kanama veya inflamasyon (ödem) meydana gelebilir ve bu durum prepatellar bursite yol açabilir.
Kadınlarda ise en sık sebep, dizini yere koyarak iş yapma ve bu bölgeyi travmatize etmektir. Tıbbi literatürde bu hastalığın bir diğer adı 'hizmetçi dizi' (housemaid's knee) olarak geçmektedir. Dizlerini yere koyarak çalışan temizlik personelinde ve ev kadınlarında daha sık görülmesi nedeniyle bu isim verilmiştir. Dizin uzun süreli olarak sert bir zemine temas etmesi bursanın bozulmasına, travmatize olmasına ve iltihaplanmasına yol açmaktadır.
Çocukluk döneminde neredeyse yok denecek kadar az görülür. Özellikle 35-40 yaş üstü bireylerde daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Klinik tecrübemizde ve pratiğimizde, kadınlarda ev içi temizlik işleri yapanlarda daha sık görürken, erkeklerde travma, düşme, çarpma ve diz üstü çalışmayı gerektiren meslek gruplarında daha sık görmekteyiz.
Prepatellar Bursit Klinik Bulguları
Prepatellar bursitin klinik bulguları, genellikle dizin önünde ani gelişen ya da yavaş seyirli bir şişlik şeklinde ortaya çıkar. Ani gelişen şişlikler, genellikle hematom ve kese içi kanamalar nedeniyle olur. Başlangıç döneminde ağrı olmayabilir veya çok hafif seyredebilir. Ancak tablo enfeksiyona dönerse ve iltihaplanma söz konusu olursa çok şiddetli bir ağrı meydana gelir.
Ateş, lokal alanda ciddi kızarıklık ve sıcaklık artışı gözlenir. Enfeksiyon ve apseleşme durumunda hastanın dizini muayene ettirmesi ve oynatması neredeyse imkânsız hale gelir. Bu gibi durumlarda mutlaka damar yolundan antibiyotik tedavisine başlanmalı, gerekirse cerrahi olarak apse drene edilmeli ve bursal kitle tamamen çıkarılmalıdır.
Prepatellar Bursit Tanısı
Prepatellar bursit tanısı klinik muayene ile son derece kolaydır; direkt inspeksiyon ve palpasyon (gözlem ve elle muayene) ile konulabilir. Hastanın öyküsü, travma geçmişi ve mesleği gibi etiyolojik risk faktörleri sorgulandıktan sonra fizik muayenede dizin ön kısmındaki şişlik palpe edilir. Ele gelen, içinde sıvı birikimi olan ve flüktüasyon veren belirgin bir lezyondur. Yapılan muayenede, kitle içerisinde şeffaf sıvı olduğu rahatlıkla anlaşılır; ciltte dalgalanma ve flüktüasyon sıklıkla mevcuttur.
Şişlik aniden veya zamanla gelişebilir. Aniden oluşan şişliklerin temelinde çoğunlukla hematom, yani bursa içi dokunun kanaması yer alır. Bazen de uzun süreli mikrotravmalar neticesinde inflamasyon ve ödem sıvısının birikmesiyle bursa kesesi sıvı ile dolabilir. Akut ve hızlı şişliklerin sebebi kese içi kanama iken, kronik ve yavaş gelişen şişliklerin sebebi inflamasyon ve ödemdir. Her iki durumda kese içindeki sıvının niteliği değişir; seröz sıvı veya hematom kaynaklı olabilir.
Prepatellar Bursit Radyolojik Tanı:
- Röntgen: Radyolojik olarak kemik yapıları gösterdiği için bursa ile ilgili doğrudan bir görüntüleme sağlamaz; ancak ayırıcı tanıda kemik patolojilerini dışlamak amacıyla istenebilir.
- Ultrasonografi: Kesenin varlığı ve bursadaki şişliğin niteliği net bir şekilde ortaya konulabilir.
- MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme): MR ile yumuşak dokular ve bursanın çevre dokularla ilişkisi detaylı bir şekilde değerlendirilebilir.
Tanısı genellikle klinik olarak çok rahatlıkla konulabilmektedir.
Prepatellar Bursitin Tedavisi
Prepatellar bursitin tedavisi, başlangıçta konservatiftir (ameliyatsız yöntemler). Kese içi sıvının aspirasyonu (enjektörle boşaltılması) poliklinik şartlarında veya müdahale odalarında hızlıca gerçekleştirilebilir. Genellikle hematom ya da seröz şeffaf sıvılar aspire edilir. Sıvının tekrar birikme (nüks etme) ihtimali yüksek olduğundan, aralıklı olarak birkaç kez aspirasyon yapılabilir. İşlem sonrası bölgeye elastik bandaj ile kompresyon ve soğuk/buz uygulaması yapılmalı, nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar kullanılmalıdır.
Mevcut ödem veya hematomun enfeksiyona dönüşmesi ya da durumun çok sık tekrarlaması halinde, cerrahi tedavi planlanmalıdır. Bursit ameliyatında (bursektomi) iltihaplı veya yapısı bozulmuş kese tamamen çıkarılır.
Kendiliğinden İyileşir mi?
Enfeksiyona ve Apseye Dönme İhtimali?
Ne Zaman Ameliyat Edilmeli?
Ameliyat Sonrası Süreç Nasıldır?
Ameliyat Sonrası Fizik Tedavi Gerekirli mi?
Ameliyat Sonrası İşe Dönüş Süresi?
Yazar: Doç. Dr. Tahir Mutlu Duymuş
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı


