Omuz Çıkığı: Nedir? Nedenleri, Tedavisi ve Ameliyatı

Omuz çıkığı, humerus başının glenoid ile olan normal eklem ilişkisinin bozulması sonucu gelişen ve özellikle travma sonrası sık görülen ortopedik bir yaralanmadır. Omuz çıkığı belirtileri arasında şiddetli ağrı, hareket kaybı ve omuzda şekil değişikliği bulunabilir. Tanıda röntgen, tomografi ve MR kullanılabilir. Tedavi; omuzun yerine oturtulması, askı, ilaç tedavisi ve fizik tedaviden oluşurken, tekrarlayan omuz çıkıklarında artroskopik labrum tamiri veya Latarjet ameliyatı uygulanabilir.

Omuz Çıkığı Nedir?

Omuz eklemi, vücudumuzun en büyük eklemlerinden birisidir. Genellikle travma veya omuzun öne doğru itilmesi ile yerinden çıkar. En sık omuzun ön bölgesinde görülür. Omuz eklemi anatomik olarak skapula denilen kürek kemiği ile humerus denilen kol kemiğinin bir araya gelmesiyle oluşur.

Vücudumuzun en hareketli eklemlerinden birisidir. Skapulanın glenoid denilen anatomik yapısı ile humerus başı denilen topuz şeklindeki büyük kemik yapısının bir araya gelmesi ile kadeh şeklinde bir eklemdir. Eklemin glenoid tarafı çok küçükken humerus başı çok büyüktür. Bu nedenle eklem çıkıkları omuz ekleminde sık görülür ve en sık omuzun ön bölgesinde meydana gelir.

Omuz eklemini bir arada tutan yapılar şunlardır:

• Eklem kapsülü.
• Eklem bağları.
• Omuz eklemini çevreleyen kaslar.
• Omuz eklemi içinde yerleşik olan labrum denilen kıkırdak dokusu.

Omuz çıkıkları sıklığı genellikle her 10.000 kişide bir görülebilir. Omuz eklemi çıkığı genellikle travmatik akut yaralanmalar şeklinde görülür. Olayın temelinde sıklıkla düşme, ters hareket ve travma gibi ani gelişen sebepler söz konusudur.

Omuz Çıkığının Sınıflandırılması

Omuz çıkıkları sıklıkla tam çıkık veya kısmi çıkık olarak sınıflandırılır. Tam çıkıkta, omuzda humerus başı glenoidden tamamen ayrılır ve özellikle humerus başı glenoidin önüne veya arkasına doğru yer değiştirir. Bu durumda omuz ekleminde hareket açıklığı tamamen ortadan kalkar.

Kısmi veya parsiyel omuz çıkıklarında ise omuz eklemi tamamen yerinden çıkmaz; fakat eklemi oluşturan bağ dokularındaki kısmi yırtıklardan dolayı omuz eklemi gevşek hâle gelir ve sıklıkla çıkma hissi ile birlikte 'yerine girip çıkıyor' şeklinde şikâyetler yaşanır. Eklem kapsülü esnek ve gevşemiştir.

Omuz Çıkığının Nedenleri

Omuz eklemi en sık travma veya düşme nedeniyle çıkar. Bunların dışında spor yaralanmaları, trafik kazaları ve elektrik çarpmaları da sebepler arasında yaygın görülen nedenlerdendir.

Omuz Çıkığı Kimlerde Sık Görülür?

Omuz çıkığı her yaş grubunda görülebilir; ancak özellikle genç erişkin erkek hastalarda çok daha sık görülür. En sık görüldüğü yaş aralığı ortalama 20 ile 30 yaştır. Erkeklerde ve yüksek tempolu, temaslı sporlarda daha sık görülür.

Omuz Çıkığı Komplikasyonları

Omuz çıkığı ile birlikte en sık görülen doku yaralanmaları şunlardır:

• Glenoid kemik kırıkları.
• Humerus başı kemik kırıkları veya çökmesi (Hill-Sachs lezyonu olarak isimlendirilir).
• Sinir yaralanmaları (Nervus medianus, radialis veya ulnar sinir yaralanmaları olabilir).
• Damar yaralanması görülebilir (özellikle aksiller arter).
• Kas yırtıkları eşlik edebilir.

Bu komplikasyonlar içerisinde en sık görüleni Hill-Sachs lezyonudur. Bu lezyon, humerus başının glenoidin ön tarafına çıkma esnasında baskı yaparak ezilmesi sonucu görülür.

Omuz Çıkığının Tanısı

Omuz çıkığının tanısı hem klinik muayene ve hikâye hem de radyolojik tetkiklerle çok kolay konulur. Özellikle humerus başı omuzun ön tarafına doğru çıktığı için omuzda şiddetli ağrı, hareketsizlik ve omuzu oynatamama ön plandadır.

Şiddetli omuz ağrısı söz konusudur. Omuz eklem boşluğunda fizik muayenede bir boşluk ve çukurlaşma mevcuttur. Radyolojik olarak röntgen ile omuz ekleminin çıktığı kolaylıkla görüntülenmektedir. Bazı durumlarda tomografi ile eşlik eden kırık veya çatlağın varlığı ortaya konulabilir. MR ile ise omuz çıkıklarında en sık görülen ve tekrarlayan çıkıklara yol açan bağ dokularının, labrum veya kapsül yırtıklarının varlığı değerlendirilir.

Akut travma esnasında çıkığın varlığı röntgen ile çok hızlı, ucuz ve efektif olarak ortaya konulurken, çıkık esnasında oluşan bağ yırtıklarının değerlendirilmesi MR ile yapılır. MR, tedavinin belirlenmesinde ve hastanın ameliyat olup olmayacağına karar vermede çok etkilidir.

Omuz Çıkığının Tedavisi

Omuz çıkığının tedavisi akut olarak anestezi altında veya sedasyon eşliğinde ya da hasta dayanabiliyor ise tıbbi manevralar ile yerine oturtulmalıdır. Redüksiyon sonrası omuz kol-gövde askısına alınır; ağrı kesici ve kas gevşetici ilaç tedavisine başlanmalıdır. Ortalama istirahat süresi 3 haftadır; akabinde fizik tedaviyle omuz kasları güçlendirilmelidir.

İlk çıkıklarda omuzun anestezi olmadan yerine oturtulması zor olabilir. Fakat sıklıkla acil servislerde manevra ile herhangi bir anesteziye ihtiyaç duyulmadan omuz yerine oturtulabilir.

Redüksiyon sonrası istirahat veya immobilizasyon önemlidir. Hasarlanan yumuşak dokuların iyileşmesi, bağların kendini onarması ve omuz kaslarının toparlanması bu sürede gerçekleşir. Yaklaşık 3 haftalık istirahat sonrası omuz ekleminin esnekliğinin kazanılması ve kasların tekrar güçlenmesi için 2 ile 4 hafta arasında egzersiz veya fizik tedavi uygulanması gerekli olabilir.

İlaç tedavisi genellikle non-steroid anti-inflamatuar ve kas gevşetici tablet ve jeller ile sınırlıdır. İlaç tedavisinin bir hafta ile 10 gün arasında uygulanması genellikle yeterlidir.

Omuz Çıkığı Ameliyatı

Omuz çıkığı ameliyatı; omuz sürekli yerinden çıkıyor ve tekrarlayan çıkıklara yol açıyorsa yapılmalıdır. Ayrıca omuz yerine oturtulamıyor ise veya ciddi sinir ve damar yaralanması eşlik ediyorsa cerrahi planlanmalıdır.

Omuz çıkığı ameliyatında en sık yapılan işlem, glenoid kemiğin ön tarafında eklemin çıkmasını engelleyen labrum dokusu dikilmelidir. Bunun dışında büyük kemik kırığı eşlik etmesi hâlinde kırık tespiti veya Hill-Sachs lezyonunun derin olması hâlinde kemik grefti uygulaması yapılmaktadır.

Tekrarlayan çıkıklarda eğer glenoid hasarı büyük ise 'Latarjet' isimli kemik blok ameliyatı yöntemi uygulanmaktadır. Fakat en sık uygulanan yöntem, kapalı ameliyat (omuz artroskopisi) ile ortalama 45 dakikalık sürede gerçekleştirilen labrum tamiridir. Bu yöntemde küçük el aletleri ve kamera kullanılır; güçlendirilmiş dikiş ve 'anchor' denilen çapalarla yırtık labrum dokusu dikilir.