Diz Kapağı Ağrısı: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Diz kapağı ağrısı; patellofemoral eklem, kıkırdak yüzey, patellar tendon ve diz kapağının anatomik dizilimini etkileyen hastalıklara bağlı gelişebilir. Patella alta, patellar instabilite, patellar subluksasyon, troklear displazi, patellar tendinit ve diz kapağı kireçlenmesi başlıca nedenler arasındadır. Merdiven kullanırken, çömelirken, koşarken veya uzun süre diz bükülü otururken artan diz ön ağrısı, şişlik, krepitasyon ve diz kapağında çıkma hissi önemli klinik belirtilerdir. Diz kapağı ağrısının tedavisi altta yatan nedene göre istirahat, egzersiz, ilaç, eklem içi enjeksiyonlar veya gerekli hastalarda cerrahi yöntemlerle planlanmaktadır.

Diz Kapağı Ağrısı Nedir?

Diz ön kısmında yer alan küçük, oval ve hareketli olan bu kemiğe patella denir. Diz kapağının tıbbi Latincedeki ismi patelladır. Patella diz ekleminin bükülmesinde önemli bir fonksiyona sahiptir. Eğer olmasaydı çömelme ve ayağa kalkma imkânsız hâle gelirdi. Yürümede daha az çalışırken merdiven, yokuş veya olduğumuz yerde çömelmede tam kapasite çalışır.

Dizin ön kısmında dinamik bir yapıya sahip olup üstte kuadriseps kasına, altta ise patellar tendon ve bağlar aracılığıyla kaval kemiğine yapışır. Üst bağlantı dinamik iken alt bağlantı statiktir. Makara gibi çalışan patella, femur denilen uyluk kemiği ile eklem yaparak aşağı ve yukarı eksende kayarak çalışır. Bu eklem yapısına patellofemoral eklem denir. Patellofemoral eklem yüzeyleri kıkırdak doku ile kaplıdır. Eklem yüzeyinde oluşan çeşitli nedenler veya problemler kıkırdak hasarına, diz kapağı ağrısına veya patellofemoral ağrıya yol açmaktadır.

Diz kapağı ağrısı olma nedenleri sıklıkla;

• Diz Kapağı Kireçlenmesi.
• Patellar İnstabilite; diz kapağının gevşekliği, sürekli çıkıyormuş hissine yol açar.
• Patellar Tendinit.
• Diz Kapağı Çıkığı - Patellar Dislokasyon; dislokasyon çıkık demektir.
• Patellar Subluksasyon; diz kapağı yarı çıkıklığı anlamındadır.
• Patolojik Plika Sendromu.
• Diz Kapağı Dizilim Bozukluğu; diz kapağının vertikal eksende patolojik düzeyde açılarak çalışmasıdır. Patellar Malalignment olarak da isimlendirilir.
• Osgood-Schlatter Sendromu.
• Prepatellar Bursit.
• Diz Kapağı Ağrı Sendromu.
• Patella Alta; vertikal eksende patellanın yüksek yerleşimli olmasıdır. Bu nedenle patella eklemde çalışırken girip çıkarak kıkırdak hasarına yol açabilmektedir.
• Patella Baja; vertikal eksende alçak yerleşimli olmasıdır.
• Troklear Displaziler.
• Osteokondral Hasarlar - Osteokondritis Dissekans.
• Diz Çevresi Kas Zayıflıkları.

Yukarıda sayılan hastalıkların hepsi diz kapağında geçici veya kalıcı ağrılara yol açabilir. Özellikle kıkırdak yüzeyini etkileyen hastalıklar tedavi edilmezse kalıcı eklem hasarı ile sonuçlanan ağrılara yol açarken, prepatellar bursit veya patellar tendinit gibi diz kapağının yumuşak dokularını ilgilendiren hastalıklar sıklıkla geçici ağrı ve şişliklere yol açar.

Bu hastalıklar içinde patellar instabilite, patella alta, patellar subluksasyon, patellar dislokasyon, patellar dizilim bozuklukları ve troklear displaziler zamanla patellofemoral eklem kıkırdağını bozarak kalıcı ve sürekli diz kapağı ağrılarına yol açmaktadır.

Klinik deneyimlerime göre diz kapağı ağrısının en sık sebepleri genellikle diz kapağı dizilim bozukluğu, patella alta, patellar subluksasyon ve dislokasyondur. Çoğunlukla diz kapağı kireçlenmesi de bu hastalıklara bağlıdır. Bu hastalıklardan birçoğu diz kapağının yerleşim ve dizilim sorunu ile ilişkilidir.

Diz Kapağı Ağrısı Klinik Belirtileri

Diz kapağı istirahat hâlinde sıklıkla ağrı yapmaz ya da kıkırdak hasarı ilerlemiş ise istirahat veya gece ağrı yapabilir. Şikâyetler;

• Diz ön ağrısı; ağrılar başlangıçta sızlama tarzında olabilir.
• Diz şişliği; sıklıkla dizin ön kısmı ve patella çevresinde şişlik olur. Tüm diz ekleminde çepeçevre şişlik genellikle olmaz.
• Özellikle bükmeli aktivitelerde diz kapağı ekleminde krepitasyon, tıkırdama veya sürtünme sesleri algılanabilir.
• Diz kapağı ekleminde kütleme, atlama veya kilitlenme.
• Düz yolda yürürken şikâyetler az iken çömelme, sandalyeye oturma-kalkma veya merdiven kullanımında ağrılar artmaktadır. Koşma veya tırmanmalarda şikâyetler daha fazladır.
• Uzun süre sandalyede diz 90 derece bükük tutarak oturmada diz ön ağrısında artış ve bacağını uzatma veya dizini düz yapma ihtiyacı oluşur.
• Kas güçsüzlüğü; zamanla kronik ağrıya bağlı olarak uyluk kaslarında zayıflık ve güçsüzlük görülebilir.

Diz Kapağı Ağrısında Risk Faktörleri

• Yapısal: Diz kapağı ağrısı yapısal veya anatomik nedenlerle olabilirken yanlış kullanım, romatizmal hastalıklar veya travma nedeniyle olabilir. Yapısal nedenler doğuştan veya sonradan kazanılmış olabilir. Bu nedenle bazı hastalıklarda, örneğin troklear displazilerde, ailesel nedenlerle yatkınlık olabilir.
• Meslek: Aşırı kullanım, yanlış kullanım eklem kıkırdak hasarlarına yol açabilir. Özellikle çömelerek iş yapılan tamircilik veya seramik işlerinde, uzun yol şoförlerinde daha sık görülür.
• Obezite: Aşırı kilo alma diz kapağına binen yükleri artırmaktadır. 1 kilogram kilo alma diz kapağına yürürken 3 katı, merdiven kullanırken 5 katı ve koşarken 7 katı kadar yük artışına yol açmaktadır.
• Sportif Aktivite: Diz eklemine aşırı yüklenmeli sporlardan basketbol, atletizm veya futbol gibi sporları aşırı yapmak ağrıya yol açabilir. Overuse injury, diğer bir adıyla aşırı kullanım ağrıları da denir.
• Cinsiyet: Kadınlarda daha sık görülmektedir. Bu durum kilo, aşırı kullanım ve kadınların dizlerinde diz kapağı dizilim bozukluğunun daha sık görülmesi ile ilişkili olabilir.
• Yaş: Özellikle genç-erişkin yaş grubunda daha sık görülür. Aşırı kullanım ağrıları genç yaş veya lise yıllarında daha sık iken yapısal veya anatomik kazanılmış problemler 20-40 arası daha sık görülür.

Diz Kapağı Ağrısında Tanı

Diz kapağı ağrısına sebep olan hastalığın tanı veya teşhisini koymak için hastanın hikâyesi, anamnezi önemlidir. Ağrının ne zaman ve nasıl başladığı, tetikleyen veya artıran nedenler ortaya net konulmalıdır.

Radyolojik olarak diz röntgenleri, bacak dizilim ve boy grafileri ile MR en önemli tanı araçlarıdır. Gereklilik hâlinde BT-tomografi, ultrason ve kan tahlilleri yapılabilir. Kan tahlilleri enfeksiyon veya romatizmal hastalıkların araştırılmasında yapılmaktadır.

• Röntgen; kemik yapıları, anatomik yerleşimleri göstermektedir.
• MR ise yumuşak doku, kıkırdak ve menisküsleri çok ayrıntılı göstermektedir.
• Tomografi ise kemik yapıyı en detaylı gösteren görüntüleme yöntemidir. Rutin tanıda istenmeyip gereklilik hâlinde çekilebilir.

Diz Kapağı Kireçlenmesini Önlemek

Diz kapağı kireçlenmesini önlemek için;

• Ortopedik tabanlı ayakkabılar.
• Dizlik, patellar bant vb. gibi doğru ekipmanlar.
• Güçlü kaslar özellikle vastus medialis.
• Esnek eklemlere sahip olma, düzenli olarak esneme ve germe egzersizleri. Özellikle spor öncesi ısınma ve esneme yapılmalıdır. Zayıf ve esnek olmayan uyluk kasları diz kapağına ve dize binen yük ve basıncı artırmaktadır. Özellikle hamstring kısalığı dizi bükük tutarak diz kapağına olan baskıyı artırmaktadır.
• Sağlıklı Beslenme ve Supplement Kullanımı; kollajen, vitamin ve mineral takviyeleri.

Diz Kapağı Ağrısının Tedavisi

Diz kapağı ağrısının tedavisi sebebe yönelik olarak değişir. Akut dönemde, aşırı kullanıma bağlı olanlarda konservatif tedavi uygulanmaktadır. Bunlar;

• İstirahat; atel, dizlik veya elastik bandaj kullanılabilir. Aktivite kısıtlaması yapılmalıdır. Dizi bükme, tırmanma veya koşma aktivitelerine ara verilir.
• Soğuk Kompres; buz jeli ile dize soğuk uygulaması günde 4-5 kere 15’er dakika uygulanabilir.
• Elevasyon; dizi yüksekte tutma ağrıyı ve şişliği azaltır.
• İlaç kullanma; nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar ödem ve şişliği azaltmaktadır. Bu amaçla hap veya jel kullanılabilir.
• Eklem içi enjeksiyonlar; hyaluronik asit, PRP vb.
• Kıkırdak Proteinleri; kolajenler, glukozamin gibi takviyeler.

Sportif veya aşırı kullanım genellikle geçici ağrılara yol açar ve ameliyat dışı basit tedavi yöntemlerine yanıt verirler. Fakat yapısal nedenlerle oluşan kronik ağrılarda bazen ameliyat tedavisi kaçınılmaz olabilir. Bu hastalıklarda bazen şu ameliyatlar gerekli olabilir;

• Diz Kapağı Dizilim Cerrahisi.
• Tibial Tüberkül Kaydırma Ameliyatı - Fulkerson Osteotomisi.
• Artroskopik Lateral Gevşetme.
• Medial Patellofemoral Bağ Tamiri (MPFL Rekonstrüksiyonu).
• Artroskopik Kıkırdak Onarımı - Mikrodrilleme.
• Patellofemoral Eklem Protezi.